احساس عدم مسئوليت به وجود آورد ، كه به برخى از آنها در شماره پيش اشاره شد از قبيل جبرگرايى و يا شفيعگرايى غلط . 5 . مسئوليتهاى عام و مسئوليتهاى خاص . مسئوليتهاى خاص مثل مسئوليت طبقه حاكم كه شديدتر است ، كه على عليه السلام فرمود : ان الله تعالى فرض على ائمة الحق ان يقدروا انفسهم بضعفة الناس كيلا يتبيغ بالفقير فقره . يا مسئوليت علما ، كه در اسلام طبقات ممتازه پرمسئوليتترند . مسئوليت عالم ، رهبر ، صاحب قدرت از ديگران بيشتر است : * ( صنفان ان صلحا صلحت امتى و ان فسدا فسدت امتى . . . ) * 6 . هر چيزى مىتواند به دو شكل جريان يابد : مسئول و غير مسئول ، الَّا دين . مثلًا ادب مسئول و ادب غير مسئول ، علم مسئول و علم غير مسئول ، هنر مسئول و هنر غير مسئول ، حتى سياست مسئول و غير مسئول ، اقتصاد مسئول و غير مسئول ، اما دين غير مسئول معنى ندارد . ممكن است دين مسئول خود و غير مسئول از غير خود فرض شود ، اما دين غير مسئول معنى ندارد زيرا جوهر دين تكليف ، وظيفه ، امانتدارى ، مسئوليت سالم تحويل دادن است . 7 . تحقيق در مفهوم آيه * ( انا عرضنا الامانة ) * و اينكه حامل امانت آيا عقل است يا عشق يا چيز ديگر و اساساً اين امانت چيست و چرا تعبير امانت كه مفهوم عاريت دارد كه بايد سالم تحويل داده شود ، به آن داده شده است ؟ 8 . اما راجع به عدم انفكاك مسئوليت از دين . به عبارت ديگر ملاك مسئوليت ايمان است نه علم و به عبارت ديگر : ركن ديگر مسئوليت ( غير از سه ركنى كه گفته شد : آزادى ، آگاهى ، توانايى ) ايمان است . دنياى غرب بزرگترين ركن و پايه مسئوليت را خراب كرد و پايه فرديت را تحكيم كرد و امروز پى برده است و مشاهده كرده آثار شوم و ويرانگر بىايمانى و عدم مسئوليت را . حالا